Дар ҷомеаи муосир рушди кӯдак танҳо аз таълиму тарбия ва вазъи иқтисодии оила вобаста набуда, муҳити иҷтимоӣ ва фазои сиёсиву маънавии ҷомеа низ ба ташаккули шахсияти ӯ таъсири амиқ мерасонанд. Агар кӯдак дар муҳите ба воя расад, ки дар он сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳукмфармо бошад, эҳсоси амният, эътимод ба оянда ва қобилияти муоширати солим дар ӯ ташаккул меёбад. Баръакс, нооромӣ, муноқиша ва тарсу ҳарос метавонанд рушди равонӣ ва иҷтимоии ӯро халалдор созанд. Аз ин ҷиҳат, Ваҳдати миллӣ, дар баробари арзиши сиёсӣ будан, ҳамзамон, яке аз омилҳои муҳими рушди равонии кӯдакон маҳсуб мешавад.Равоншиносон бар он назаранд, ки эҳсоси амният яке аз ниёзҳои асосии инсон мебошад. Равоншиноси маъруф Абрахам Маслоу дар назарияи худ нишон медиҳад, ки пас аз қонеъ гардидани эҳтиёҷоти физиологӣ, инсон, пеш аз ҳама, ба амният ниёз дорад. Кӯдак низ маҳз дар муҳити амну ором метавонад қобилияти фикрронӣ ва ташаккули зеҳнии худро пурра инкишоф диҳад. Вақте ки дар ҷомеа нооромӣ вуҷуд дорад, мағзи кӯдак бештар ба ҳифзи худ машғул мешавад, на ба омӯзишу рушди зеҳнӣ. Аз ҳамин сабаб, сулҳу ваҳдат барои рушди солими кӯдак аҳаммияти бунёдӣ доранд.Таҷрибаи ҷаҳон низ ин ҳақиқатро собит кардааст. Тибқи маълумоти ЮНИСЕФ, миллионҳо кӯдаконе, ки дар минтақаҳои ҷангзада зиндагӣ мекунанд, аз мушкилоти равонӣ, аз ҷумла, изтироб, афсурдагӣ, тарсу ҳароси доимӣ ва ихтилоли баъдиосебӣ ранҷ мебаранд. Кӯдаконе, ки шоҳиди таркиш, тирпарронӣ ё аз даст додани наздикони худ мешаванд, солҳои зиёд аз таъсири ин ҳодисаҳо халос шуда наметавонанд. Бисёре аз онҳо ба мушкилоти таълимӣ, муносибатҳои иҷтимоӣ ва ҳатто рафтори ғайриахлоқӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Дар радифи ин нукта қайд кардан зарур аст, ки сулҳу субот ҳам барои рушди иқтисодӣ ва ҳам барои солимии рӯҳии насли наврас зарур аст.Дар Тоҷикистон низ таҷрибаи таърихӣ аҳаммияти ваҳдатро равшан нишон медиҳад. Солҳои аввали Истиқлоли давлатӣ ҷанги шаҳрвандӣ ба ҳазорҳо оила таъсири манфӣ расонд. Кӯдакони зиёде падар ё модари худро аз даст доданд, аз таҳсил дур монданд ё маҷбур шуданд ҷойи зисти худро тарк намоянд. Бояд гуфт, ки кӯдаконе, ки дар чунин шароит ба воя мерасанд, бештар ба изтироб, ноумедӣ ва паст шудани эътимод ба атрофиён дучор мешаванд. Аммо пас аз ба имзо расидани Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ соли 1997 вазъият тадриҷан тағйир ёфт. Муассисаҳои таълимӣ дубора фаъол шуданд, муассисаҳои томактабӣ ва марказҳои фарҳангӣ рушд карданд, имкониятҳои нави таълимӣ фароҳам омаданд. Ин ҳама барои беҳтар шудани муҳити рушди кӯдакон замина гузошт.Яке аз омилҳои муҳими рушди равонӣ муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад. Назарияи равоншиноси рус Лев Виготский нишон медиҳад, ки кӯдак маҳз дар раванди муошират ва ҳамкорӣ бо дигарон дониш ва малакаҳои навро аз худ мекунад. Дар ҷомеаи дорои ваҳдат кӯдакон имкони бештар доранд, ки бо ҳамсолони гуногун муошират кунанд, дар чорабиниҳои фарҳангӣ, варзишӣ ва таълимӣ иштирок намоянд. Ин таҷрибаҳо ҳисси ҳамкорӣ, эҳтиром ба дигарон ва масъулиятшиносиро тақвият медиҳанд. Дар муҳити пур аз ихтилоф бошад, чунин имкониятҳо маҳдуд гардида, кӯдак бештар ба танҳоӣ ва эҳсоси бегонагӣ гирифтор мешавад.Ваҳдати миллӣ, инчунин, дар ташаккули ҳувияти шаҳрвандии кӯдак нақши муҳим мебозад. Кӯдак ҳангоми зиндагӣ дар муҳити муттаҳид меомӯзад, ки новобаста аз миллат, забон, минтақа ё ақида одамон метавонанд бо ҳам дӯстона зиндагӣ кунанд. Ин арзишҳо дар оила, муассиса ва ҷомеа тадриҷан шакл гирифта, заминаи таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳамдигарро ба вуҷуд меоранд. Маҳз ҳамин сифатҳо дар оянда барои пешгирии низоъҳо ва ташкили ҷомеаи солим мусоидат мекунанд.Таҳқиқоти Созмони ҷаҳонии тандурустӣ нишон медиҳанд, кӯдаконе, ки дар муҳити ором зиндагӣ мекунанд, нисбат ба ҳамсолони худ дар минтақаҳои ноором нишондиҳандаҳои беҳтари солимии равонӣ доранд. Онҳо сатҳи изтироби камтар, қобилияти баланди мутобиқшавӣ ва натиҷаҳои хубтари таълимиро нишон медиҳанд. Ин маънои онро дорад, ки сармоягузорӣ ба сулҳу ваҳдат, дар асл, сармоягузорӣ ба солимии равонӣ ва ояндаи кӯдакон мебошад.Мисоли одӣ фаъолияти муассиса аст. Дар фазои сулҳу субот омӯзгор метавонад тамоми диққати худро ба таълиму тарбия равона кунад. Хонанда бошад, бе тарс аз хатарҳо дарс мехонад, дар озмунҳо ширкат меварзад, китоб мутолиа мекунад ва истеъдоди худро инкишоф медиҳад. Агар муҳити ҷомеа ноором бошад, аввалин соҳае, ки зарар мебинад, низоми маориф аст. Баста шудани муассиса, муҳоҷирати иҷбории оилаҳо ва коҳиши имкониятҳои омӯзишӣ пеш аз ҳама ба кӯдакон таъсир мерасонанд. Имрӯз дар Тоҷикистон баргузории озмунҳои ҷумҳуриявӣ, мусобиқаҳои варзишӣ, фестивалҳои фарҳангӣ ва чорабиниҳои кӯдакона натиҷаи фазои сулҳу ваҳдат мебошад. Ҳазорон кӯдак аз тамоми гӯшаву канори мамлакат дар чунин чорабиниҳо иштирок намуда, дӯстони нав пайдо мекунанд, таҷриба меомӯзанд ва ҳисси ягонагии миллиро дар худ ташаккул медиҳанд. Ин гуна муносибатҳо танҳо ба рушди истеъдод мусоидат намекунанд, балки ҷаҳонбинии кӯдакро васеъ намуда, эҳсоси ҳамдигарфаҳмиро тақвият медиҳанд. Албатта, танҳо мавҷуд будани сулҳ барои рушди равонии кӯдак кофӣ нест. Барои истифодаи самараноки имкониятҳои ваҳдат бояд оила, муассиса, ҷомеа ва воситаҳои ахбори омма якҷоя фаъолият намоянд. Волидон бояд дар фарзандон эҳтиром ба дигарон, таҳаммулпазирӣ ва фарҳанги муколамаро тарбия кунанд. Омӯзгорон бошанд, бояд дарсҳоро ба тавре баргузор намоянд, ки хонандагон арзиши сулҳ, дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмиро дар амал низ эҳсос намоянд. Дар умум, Ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин заминаҳои рушди равонии кӯдакон ба ҳисоб меравад. Он эҳсоси амният, эътимод ба оянда, рушди қобилияти зеҳнӣ, муоширати солим ва ташаккули шахсияти мутавозинро таъмин мекунад. Таҷрибаи Тоҷикистон ва таҳқиқоти созмонҳои байналмилалӣ нишон медиҳанд, ки кӯдаконе, ки дар муҳити сулҳу субот ба воя мерасанд, имконияти бештар доранд, то шахсони солим, соҳибмаърифат ва масъулиятшинос гарданд. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ масъулияти ҳар як шаҳрванди ҷомеа мебошад, зеро ояндаи ҳар миллат аз он вобаста аст, ки фарзандони имрӯз дар чӣ гуна муҳит ба камол мерасанд.

Муслима СУДУРОВА

Мудири Муассисаи таҳсилоти томактабии №159-и ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе